Wat nu voor de economie van Afghanistan?

Wat nu voor de economie van Afghanistan?

Door Andrew Walker
BBC World Service economie correspondent

Gepubliceerd11 minuten geledenDelencloseDeel paginaKopieer linkOver delenimage sourceEPAimage captionDe Taliban maken zich zorgen over buitenlandse hulpdonoren

De economie van Afghanistan wordt “gevormd door kwetsbaarheid en hulpafhankelijkheid”.

Dat is het verontrustende overzicht dat de Wereldbank enkele maanden voor de Taliban-overname heeft opgesteld.

De economische vooruitzichten zien er nu nog precair uit, aangezien toekomstige financiële steun onder een wolk van onzekerheid is gehuld.

Afghanistan heeft aanzienlijke minerale hulpbronnen, maar de politieke situatie heeft de exploitatie ervan belemmerd.

Opvallend is de hulpafhankelijkheid. In 2019 blijkt uit cijfers van de Wereldbank dat ontwikkelingshulp gelijk was aan 22% van het bruto nationaal inkomen (wat niet hetzelfde is als het bbp, maar er dichtbij ligt).

Dat is een hoog cijfer, maar het ligt ver onder de 49% die de Wereldbank 10 jaar eerder rapporteerde.

Nu zijn die hulpstromen gehuld in een wolk van diepe onzekerheid. De Duitse minister van Buitenlandse Zaken Heike Maas zei vorige week tegen de omroep ZDF: “We geven geen cent meer als de Taliban het land overnemen en de sharia invoeren.”

Andere hulpdonoren zullen de ontwikkelingen zeker op de voet volgen.

Corruptie ellende

De kwetsbaarheid waarnaar de Wereldbank verwijst, wordt geïllustreerd door de zeer hoge uitgaven voor veiligheid vóór de Taliban-overname: 29% van het BBP, vergeleken met een gemiddelde van 3% voor lage-inkomenslanden.

Veiligheid en ernstige problemen met corruptie liggen aan de basis van een ander hardnekkig probleem in Afghanistan: zeer zwakke buitenlandse bedrijfsinvesteringen.

Volgens gegevens van de Verenigde Naties waren er de afgelopen twee jaar geen aankondigingen van nieuwe “greenfield”-investeringen, waarbij een buitenlands bedrijf een geheel nieuwe operatie opzette. Sinds 2014 zijn dat er in totaal vier.

Om twee andere landen uit de Zuid-Aziatische regio te nemen, beide met een wat kleinere bevolking, heeft Nepal er in dezelfde periode 10 keer zoveel en Sri Lanka 50 keer meer beheerd.

Hoeveel heeft de oorlog in Afghanistan gekost? Het centrum van Kabul is stil en ingetogen na de Taliban-overname Wie zijn de Taliban?

De Wereldbank beschrijft de private sector van Afghanistan als smal. De werkgelegenheid is geconcentreerd in de landbouw met een lage productiviteit: 60% van de huishoudens haalt enig inkomen uit de landbouw.

Het land heeft ook een grote illegale economie. Er is illegale mijnbouw en natuurlijk opiumproductie en aanverwante activiteiten zoals smokkel. De drugshandel is een belangrijke bron van inkomsten geweest voor de Taliban.

Minerale rijkdom

Dat gezegd hebbende, is de Afghaanse economie gegroeid sinds de Amerikaanse invasie in 2001.

De cijfers voor Afghanistan zijn niet betrouwbaar, maar wat ze volgens de Wereldbank laten zien, is een gemiddelde jaarlijkse groei van meer dan 9% in de 10 jaar vanaf 2003.

Daarna vertraagde het (wat wellicht een weerspiegeling is van de lagere steunniveaus) tot een gemiddeld percentage van 2,5% tussen 2015 en 2020.

image sourceEPAimage captionDe drugshandel is een belangrijke bron van inkomsten geweest voor de Taliban

Het land beschikt wel over aanzienlijke natuurlijke hulpbronnen, die in het kader van een betere veiligheid en minder corruptie aantrekkelijk zouden zijn voor het internationale bedrijfsleven.

Er zijn verschillende soorten mineralen in aanzienlijke hoeveelheden beschikbaar, waaronder koper, kobalt, steenkool en ijzererts. Er is ook olie en gas en edelstenen.

Een met bijzonder opvallend potentieel is lithium, een metaal dat wordt gebruikt in batterijen voor mobiele apparaten en elektrische auto’s. De laatste toepassing wordt vooral belangrijk nu de auto-industrie de overstap maakt naar koolstofvrije vormen van transport.

In 2010 vertelde een Amerikaanse topgeneraal aan de New York Times dat het mineraalpotentieel van Afghanistan “verbluffend” was – met “veel ifs natuurlijk”.

De krant meldde ook dat een interne memo van het Amerikaanse ministerie van Defensie had gezegd dat het land “het Saoedi-Arabië van lithium” zou kunnen worden.

Toch wordt dit onbetwistbare potentieel nog lang niet benut – en het Afghaanse volk heeft er weinig of geen voordeel van gezien.

buitenlandse mogendheden

Er zijn veel berichten dat China graag betrokken zou zijn. Het lijkt betere relaties met de Taliban te hebben dan de westerse mogendheden, en kan dus een voordeel hebben als het nieuwe regime aan de macht blijft.

Chinese bedrijven wonnen echter wel contracten om activiteiten in koper en olie te ontwikkelen. Maar er gebeurde weinig.

Het is te verwachten dat China interesse zal hebben. De kansen lijken zeer groot en de twee landen delen wel een korte grens.

Maar elk Chinees bureau – officieel of een bedrijf – zou zeker willen zijn van slagen. Ze zullen terughoudend zijn om zich te binden, tenzij ze denken dat de veiligheids- en corruptieproblemen voldoende onder controle zullen zijn om hen in staat te stellen waardevolle hoeveelheden van deze industriële goederen te winnen.

Een belangrijke vraag voor alle hardnekkige potentiële investeerders – uit China of waar dan ook – zal zijn of de Taliban waarschijnlijk beter in staat zal zijn dan de vorige Afghaanse regering om het soort omgeving te creëren dat ze nodig hebben.

In de nabije toekomst is er ook veel onzekerheid over de financiële stabiliteit. Massa’s mensen hebben geprobeerd hun geld van de banken op te nemen.

De in Pakistan gevestigde Afghan Islamic Press meldde dat een woordvoerder van de Taliban bankeigenaren, geldwisselaars, handelaren en winkeliers de verzekering bood dat hun leven en eigendommen zouden worden beschermd.

Dat er zelfs vragen zijn over de fysieke veiligheid van financiële operators is schokkend. Ze moeten wel vertrouwen hebben als het financiële systeem van Afghanistan moet functioneren. Maar klanten moeten ook het gevoel hebben dat hun geld veilig is. Dat zal niet snel gebeuren.

.